LESSON 5

چهار دوره در نظریه ترجمه

با اینکه مطالعات ترجمه دارای حوزه­ای وسیعتر می­باشد و با جوانب واضح موضوع سروکار دارد، “نظریه ترجمه” یا “ترجمه شناسی” زمانی که این عبارت در بافتی پرتکلّف استفاده نشود، بعنوان اصلی سفت و سخت محسوب می­شود. بعنوان مطالعه­ای بین شاخه­ای، باید مولفه­های ضروری­اش و کاربردهای آنها را از قبیل نظریه نگارش خوب، نظریه نقد اخلاقی و سبکی زبان همچنین موضوعات مطالعات فرهنگی، زبانشناسی کاربردی، زبانشناسی اجتماعی، منطق و فلسفه­ی اخلاقی را مد نظر داشته باشد.

چهار دوره در نظریه ترجمه

۱- مرحله زبانشناختی

تا سال ۱۹۵۰ متون ادبی را همچون شعر، داستانهای کوتاه، نمایشنامه و رمان­ها و  خودزندگی­نامه شامل می شود.

این مرحله اساساً با بحث­های ترجمه “کلمه به کلمه´و ” مفهوم به مفهوم” که به دوران یا مرحله­ی پیش­زبانشناختی نیز معروف بود سروکار داشت.

۲- مرحله ارتباطی

از سال ۱۹۵۰، این مرحله متون ادبی و غیر آن را پوشش می­داد. طبقه­بندی­ سیاق­های متنی، مشارکتهای حوزه ای از گروه­های خوانندگان (کم سواد تا متخصص)، و شناسایی انواع فرایندهای ترجمه بخش­های مختلف متون جزء این مرحله محسوب می­شوند. کاربرد زبانشناسی در مطالعات ترجمه در این مرحله بوقوع می­پیوندد.

۳- مرحله نقش ­گرایی

از سال ۱۹۷۰متون غیر ادبی یعنی در ارتباط با جهان واقعی را پوشش می باشد. هدف متن و پیام اصلی آن بیشتر از زبان متن مبدا مورد توجه بود. این مرحله کماکان عملیاتی اقتصادی است که نویسنده در مقام فروشنده، ترجمه جریان مزایده و خوانندگان مصرف کننده محسوب می­شود.

۴- مرحله اخلاقی/ زیباشناختی

از سال ۲۰۰۰ این مرحله با متون دولتی و رسمی یا استنادی شروع و شاهکارهای ادبی را نیز شامل می شود. با شروع هزاره جدید، من برای اثبات اینکه ترجمه حرفه­ای حقیقت یاب و شرافتمندانه می­باشد و اینکه ترجمه نباید در اصل خوانندگان را گمراه سازد یا آنها را با نظرات غلط فریب دهد همواره تلاش می­کرده ام؛ اگر چنین موردی در متن مبدا رخ دهد، باید از لحاظ فرامتنیّت و با قرار دادن معیار اخلاقی­شان بر پایه بیانیّه جهانی حقوق بشر سازمان ملل (۱۹۴۸) به­همراه اصلاحات و نیز بر­اساس ایدئولوژی شخصی مترجم تصحیح یا توضیح داده شوند.

به­ عقیده ­من، امروزه بیانیه سازمان ملل پایه ای برای علوم انسانی و اجتماعی می­باشد. بنابراین در جایی که زبان متعصبانه (عمدی یا غیرعمدی) در متن مبدا از منظر جنسیت ، نژاد، رنگ، مذهب، طبقه­ی اجتماعی، سن، سلامتی روحی یا ظاهر فیزیکی استفاده می شود، در صورت عام باید در مقدمه یا پی نوشته­های مترجم توضیح داده شود مگر اینکه متن تاریخی باشد (برای نمونه در حقوق بشر اثرِ تام پاین، ۱۷۹۱/ ۱۹۸۴). حقیقت همواره دو لایه­ای است: الف) تناظر متن واقعی با واقعیت؛ ب) تناظر متن تخیلی با تمثیلی معنا دار و متعاقباً؛ پ) تناظر ترجمه با نوع مخصوص متن. این چهار مرحله به یکدیگر وابسته و افزایشی هستند. چهارمین مرحله حدّ نهایت است ولی پویا می باشد. البته زمانی  که حقیقت اخلاقی در جریان است و حقیقت زیبا شناختی همیشگی است- کسی هرگز نمی تواند از زبان شکسپیر یا شعر هاردی سبقت بگیرد (ماندی، ۲۰۰۹، صص ۲۰-۲۱؛ نوشته شده توسط پیتر نیومارک).

Referece: Munday, J. (2009). The Routledge Companion to translation studies. USA. Routledge.