LESSON 7

* “ضرب المثلی ایتالیایی می گوید: «ترجمه مثل زن است. اگر زیبا باشد، وفادار نیست؛ و اگر وفادار باشد زیبا نیست». به نظر شما که با ترجمه های وفادار و زیبایتان خلاف این نظر را ثابت کرده اید، یک ترجمه تا چه حد می تواند هم نسبت به متن اصل وفادار بماند و هم زیبایی و گویایی اش را حفظ کند؟

* در اینجا نیز فرصتی به بنده می دهید که از لطف و عنایتتان نسبت به ترجمه های خودم تشکر کنم. این ضرب المثل که گویا فرانسوی باشد (بنده چنین شنیده ام) به نظر من تقریباً همیشه ممکن است در کار یک مترجم ناوارد و تازه کار مصداق پیدا کند. ولی در مورد کار یک مترجم ورزیده و خوب و باذوق اصلاً صادق نیست.

مترجم تا آنجا که بتواند متن نوشتۀ فرنگی را خوب درک بکند و نبض فکری نویسنده نیز به دستش بیاید و به زبان شیرین و عزیز فارسی نیز خوب وارد باشد و با اصول ترجمه هم آشنایی عمیق داشته باشد و با همۀ این خصوصیات از نعمت ذوق سلیم شاعرانه نیز برخوردار باشد، بی شک، ترجمه اش درست خلاف آن ضرب المثل از آب درخواهد آمد. یعنی هم زیبا خواهد بود و هم فادار به متن.

ترجمۀ «تریستان و ایزوت دکتر خانلری» یکی از آن ترجمه ها است که به تمام معنی واجد این حسن عظیم است. تنها اشعاری نظیر غزلیّات والای حافظ بی همتا و مولانا جلال الدین رومی است که ممکن نیست به زبانی برگردد و لطف خود را از دست ندهد. زیرا غزل های این بزرگواران شعر محض است و ظرافت ها و لطف های آنها خاص زبان والای فارسی است که ممکن نیست در زبان دیگری آن همه شیرین کاری را یافت.

چه خوب گفته است ناظم حکمت شاعر بزرگ ترک: «کسی که حافظ را به زبان دیگری ترجمه می کند، مثل این است که بلبلی را برای خاطر گوشتش کشته باشد. آخر بلبل که گوشت ندارد، همه اش نغمه است و ترانه و چون بکشندش خاموش می شود»” (قانعی فرد، ۱۳۸۴، ص ۲۴).

منبع

قانعی فرد، ع. (۱۳۸۴). رسالت مترجم: اندیشه ها و دیدگاه های محمد قاضی درباره اصول و روش ترجمه. تهران: رهنما.